Cyngor Bwrdeistrefol Sirol Penybont-ar-Ogwr
Gwarchodfa Natur Genedlaethol Cynffig
Gwerth y Cytundeb £661,000
Dyddiad y Safon Gorffenedig Ymarferol 30 Mai 2007
Prif Gontractwr Stafford Construction Ltd
Prif Bensaer Martin Keegan
Rheolwr y Prosiect Phil Watts
Syrfewr Meintiau Dewi Leyshon
Peiriannydd Mecanyddol Mark Gapper
Gwaith Peirianyddol Trydanol Rob Townend
Gwaith Peirianyddol Strwythurol Steve George
Clerc y Gwaith Alan Roberts
Goruchwyliwr Cynllunio Phil Watts

DCF 1.0

Wedi’i lleoli mewn tua 540 hectar o dir parc arfordirol naturiol ac o fewn tirwedd Gradd 1 o ddiddordeb hanesyddol eithriadol, cafodd Cynffig cydnabyddiaeth genedlaethol fel gwarchodfa natur yn 1989.  Adeiladwyd yr adeilad wreiddiol ar ddechrau’r 1990au a’i brif bwrpas oedd fel cyfleuster gweinyddol a chanolfan gwybodaeth i’r sawl oedd am grwydro’r ardal gyfagos.  Ychwanegwyd estyniad yn 1996 i gadw’r amrywiaeth eang o beiriannau amaethyddol sy’n cael eu defnyddio o ddydd i ddydd i gynnal y gwarchodfa.

Mae’n denu tua 7500 o ymwelwyr bob blwyddyn yn cynnwys grwpiau o ysgolion a cholegau er dibenion addysgiadol a gwyddonol.  Mae’r ganolfan hefyd yn croesawu grwpiau lleol sy’n mynychu seminarau, cynadleddau ac arddangosfeydd, ac mae hefyd yn denu llawer o wirfoddolwyr sy’n barod i fod yn rhan o’r gwaith rheoli a monitro’r safle ar gyfer bioamrywiaeth.

Yn ddiweddar, mae’r ganolfan wedi bod yn dioddef oherwydd ei phoblogrwydd a’r gofynion cynyddol sy’n cael eu gosod arni fel cyfleuster addysgol a chyfleuster sy’n gwneud gwaith cynnal a chadw, ac roedd yna angen brys i’w ehangu a’i moderneiddio.

Mae’r safle wedi’i leoli rhwng Arfordir De Cymru i’r Gorllewin a’r ffordd brysur arfordirol i’r Dwyrain sy’n cysylltu cyrchfan gwyliau bychan Porthcawl â Chorneli ar ymylon y twyni tywod.  Gellir gweld hen waith unigryw Gwaith Dur Port Talbot i’r Gogledd, sy’n atgof parhaol o orffennol diwydiannol yr ardal.  Roedd yr adeilad un llawr yn syml yn ei ffurf gyda waliau wedi’u rendro a’u paentio a llechi to ffug.
Daeth hi’n amlwg o’r briff bod angen brys i gynyddu arwynebedd y llawr o  205m² i 530m² a thrwy hynny creu adeilad amlbwrpas yn seiliedig ar egwyddorion datblygu cynaliadwy ac effeithlonrwydd ynni.

Cymeradwywyd cyllid ar gyfer yr estyniad gan Swyddfa Nawdd Ewropeaidd Cymru yn 2004 fel rhan o Brosiect Rhanbarthol Phoenix Amcan 1.  Roedd hyn yn cynnwys £2.7 miliwn ar gyfer y gwaith o reoli safleoedd dynodedig penodol yng Nghymru.  Neilltuwyd tua 460,000 i estyniad Canolfan Gwarchodfa Cynffig.  Wedi’i gynnwys yn yr arian cyfatebol ar gyfer y ganolfan oedd £165,000 o gronfa Adfywio Lleol Llywodraeth Cynulliad Cymru a £16,000 o Gyngor Bwrdeistrefol Sirol Penybont-ar-Ogwr, Cyngor Cefn Gwlad Cymru a chyfraniad gan Ymddiriedolaeth Gorfforaethol Cynffig trwy weithgareddau gwirfoddol a chyfraniadau eraill, gyda nawdd grant ychwanegol gan gyrff Grantiau Ynni Adnewyddadwy ‘Clear Skies’, sy’n gwneud cyfanswm o £661,000.

DCF 1.0

Penderfynwyd ar leoliad yr estyniad newydd gan y dymuniad i’w leoli ar ochr arfordirol yr adeilad presennol lle’r oedd y golygfeydd mwyaf dymunol dros y twyni tywod, tra ar yr un pryd yn gwneud yn siwr nad oedd y datblygiad yn cael effaith andwyol ar y gymuned leol.  Mae geometreg yr estyniad newydd yn dilyn yr un egwyddorion syml â’r adeilad presennol ac mae’n rhedeg yn paralel â’r adeilad ar acsis Gogledd-De.  Mae llinellau to yr estyniad yn dilyn crib to yr adeilad presennol lle bynnag oedd hynny’n bosibl.   Mae deunyddiau naturiol yn cael eu defnyddio’n gyson ar ochr allanol a thu mewn yr adeilad gyda chladin cedrwydden coch orllewinol, trawstiau Glulam, plastr calch, a phaentiau organig i lloriau llechi a marmoliwm.

 

Y meini prawf pwysicaf oedd yn dylanwadu ar y dewis o systemau gweithredol oedd yr angen i arbed adnoddau ac i ddefnyddio deunyddiau gyda ynni isel.  Cyflawnwyd hyn drwy ddewis systemau amrywiol: –

  • Gosod system awyru goddefol stac i reoleiddio a gwella’r amgylchedd mewnol trwy gyflwyno lwferau uchel ac isel sydd wedi’u rheoli gan thermostat sy’n ymateb i alw heb ddefnyddio trydan ac sy’n cael ei gydnabod gan NHER fel y dull mwyaf effeithlon o awyru.
  • Mae dwr glaw yn cael ei ffiltro a’i gasglu mewn gronfa ddwr tanddaearol er mwyn cyflenwi dwr wedi’i ailgylchu i’w ddefnyddio mewn toiledau ar alw, ac felly yn lleihau’r defnydd o ddwr o’r brif bibell yn sylweddol.
  • System pwmp gwres tanddaearol sy’n cynnwys cyfres o bibellau 50m o hyd wedi’u claddu 2m o dan y ddaear sy’n cael eu cyfeirio atynt fel ‘slinkies’.  Mae’r system hon yn defnyddio tymheredd cyson i ddarparu gwres naturiol trwy bwmpio hylif oer i’r rhwydwaith o bibelli tanddaearol ac yn raddol amsugno ynni gwres tanddaearol a’i ddychwelyd yn ol i’r adeilad ychydig yn cynhesach na phan yr adawodd yr adeilad.  Mae wedyn yn cael ei uwchraddio i dymhered uwch ac felly yn gwresogi’r adeilad.
  • Bydd y dwr ar gyfer golchi dwylo yn cael ei wresogi trwy banel solar unigol ar do sy’n wynebu’r de ac felly yn cael gwared ar yr angen am systemau gwresogi tanwydd ffosil.
  • Mae cyflwyno to gwyrdd ‘helaeth’ yn help i integreiddio’r estyniad i’r amgylchedd ac felly lleihau’r effaith y gall yr adeilad ei gael pan ei welir o’r arfordir.  Mae hefyd yn symbol o guddfan gwylwyr adar yn ei ffurf modern tra ar yr un pryd yn cyfrannu at ansawdd yr aer mewnol a pherfformiad thermol yr adeilad, trwy lleihau colli gwres yn y Gaeaf a gwneud y mwyaf o ynni solar yn yr Haf ac felly yn cyfrannu at arbedion sylweddol mewn costau.

Mae’r cyfleuster addysgiadol gwell hwn yn leoliad delfrydol i ddenu cymdeithasau naturiaethwyr; mae’r adeilad yn atyniad unigryw i’r diben o addysgu yr ifanc a’r hen mewn materion yn ymwneud a’r amgylchedd a hanes naturiol.  Ar hyn o bryd mae tyrbin gwynt yn cael ei ystyried fel elfen ychwanegol o’r prosiect, a fydd, os caiff ei osod, yn golygu y bydd yn adeilad carbon niwtral.
Trwy gyflwyno’r technolegau “gwyrdd” fforddiadwy o fewn y prosiect hwn, mae Cyngor Bwrdeistrefol Sirol Penybont-ar-Ogwr (un o’r Awdurdodau cyntaf yng Nghymru i lofnodi i’r datganiad Newid yn yr Hinsawdd Cymru) wedi ceisio arddangos yr hyn mae am ei gyflawni ac mae’n cam positif ymlaen tuag at integreiddio, ynni glan a diogel ac ymateb dilygredd i gadw’r amgylchedd naturiol.

 

800f714017

Peter A. Ress, Cadeirydd CLAW, yn cyflwyno Gwobr Cynaliadwyedd CLAW 2007 i Richard Fletcher, Cyngor Bwrdeistrefol Sirol Penybont-ar-Ogwr.